مــهـــــاجـــــران

سر گذشت تهران از دیدگاه مردم شناسی

mohajeraniran — Tue, 06 May 2008 18:25:51 GMT

سرگذشت تهران از دیدگاه مردم شناسی

راهی ست برای خوب دیدن اطراف خود

با کمک یک مردم شناس

قسمت هشتم

محله های تهران

دیه تهران پیش از آن که به دور آن حصار کشیده شود دوازه محله داشت که متاسفانه نام و موقعیت دقیق انها را نمی دانیم .ولی شاید بتوان گفت که محله های چون عودلاجان چال حصار وسنگلج از جمله محله های کهن باشند

محله عربها

آغا محمد خان قاجار که پس از گذشت کریمخان زند از شیراز فرار کرده به تهران آمده بود توانست همدستانی برای خود دست و پا کند که از جمله آنها اعرابی بودند که نادر شاه انها را از فارس کو چانده و در وارمین ساکن کرده بود .بعد ها پس از به تخت نشستن آغا محمد خان سر جنبانان این طایفه به امر وی محاه عربها را در تهران ساختند.

محله عودلاجان

محدود به ضلع شرقی ارگ سلطنتی و حدود مسجد شاه و شمال خیابان بوذر جمهری شرقی بازار عودلاجان یا بازار کلیمی ها و محله یهودیان و پامنار

روانشاد دکتر حسین کریمان درباره عود لاجان می نویسد:

نام عودلاجان متعلق به دورانی است که مردم این شهر به لهجه خاص محلی خود که مشابهت تام وتمامی به لهجه ده نشینان کنونی شمیران داشته است سخن می گفتند این کلمه ظاهرا صورت تعریب یافته ((اودلاجان)) بوده است(( آن ))در آخر پسوند مکان است و ((او ))نیز بی گمان همان تلفظ محلی آب است.

محله سنگلج

سنگلج از غرب ارک سلطنتی به خیابان شاپور یا حنیف نژاد تا دروازه قزوین - حدود میدان شاه- بازار چه قوام الدوله محدود می شد .این محله نیز در خیابان مولوی غربی به سوی غرب دروازه محمدیه قرار داشت دروازه محمدیه را دروازه نو یا دروازه غار قدیم نیز می گفتندو این دروازه در محله پاقاپول یا میدان اعدام - میدان محمدیه بعدی - واقع بود

نام سنگلج نیز احتمالا نامی کهن و باستانی باشد زیرا امروزه نام جایگاهی جغرافیایی در بد خشان افغانستان است که به سنگلیچ شهرت دارد.

محله بازار

این محله در سه راه مسجد شاه انتهای خیابان ناصریه و امتداد خیابان جبه خانه یعنی خیابان بوذر جمهری تا انتها بازار بزرگ- بازار بزازها- و بازار چهل تن- قرار داشت

در واقع محله بازار در مرکز هسته اصلی تهران باستان قرار داشته و محله عودلاجان از سوی شرق و سنگلج از سوی غرب و گوشه ای از محله چال میدان در شمال سید اسماعیل به آن زاه داشته اند.

محله چاله میدان یا چالمیدان

چاله میدان به جنوب بازار چهل تن امامزاده سید اسماعیل . میدان مال فروش ها و میدان امین السلطان محدود بود وبه محله های گمرگ و خانی آباد و دوازه غار و پاقاپوق راه داشت.

محله دولت بعدها یعنی در دوره ناصر الدین شاه محله بزرگ دیگری در تهران شکل گرفت که محدوده ان شامل خیابانهای لاله زار شاه آباد اسلامبول علاالدوله لختی واگن خانه دوشان تپه دورازه دولت و متعلقات ان می شد در همین زمان دروازه های جدیدی نیز در شهر تهران پدید امد که به نوبه خود به وسعت شهر افزود

mohajeraniran — Wed, 23 Apr 2008 19:07:18 GMT

سلام

سلام مجدد

mohajeraniran — Fri, 18 Apr 2008 19:23:18 GMT

ســـــــــلام

سلام

نمی دانم بعد از گذشت این مدت طولانی باید دوباره سلام بگویم یا نه ؟ ولی تا آنجای که یادم هست من هیچ وقت خداحافظی نکرده بودم از شما . ولی واقعا نمیدانم چرا وچی شد که من رفتم در خودم گم شدم در خودم گرفتار شدم و باز جای خوشحالی است که با نو شدن سال و با شکوفای گل ها و درختان انگار بار دیگر من هم متولد شدم . ولی باز هرچه فکر می کنم نمیدانم چی شد انگار در این مدت من اسیر نیروی اهریمنی شده بودم نیروی که من را در خودم پنهان کرد بود و من را در خودم زندانی کرده بود . ولی حالا دیگر نه آن اهریمن هست نه نیرویش حال دوباره به رسم ادب دوباره سلام می گویم . می خواهم فریاد بکشم و بگویم سلام می خواهم آنقدر بلند فریاد بکشم که تمام دنیا صدای بیداری مجدد من را بشنود . می خواهم به همه شما دوستان سلام بگویم .

من دوباره آمدم تا با شما ودر کنار شما باشم .

من می خواهم دوباره به مسیر گذشته خودم ادامه دهم با مطالب بهتر وحتما جدیدتر وعلمی تر من با شما هستم شما چه طور ؟

سرگذشت تهران از دیدگاه مردم شناسی

mohajeraniran — Fri, 10 Aug 2007 16:38:34 GMT

سرگذشت تهران از دیدگاه مردم شناسی

راهی ست برای خوب دیدن اطراف خود

با کمک یک مردم شناس

قسمت هفتم

انتفال استخونهای کریمخان از شیراز به تهران

از دیگر کارهای عجیب آغا محمد خان قاجار این بود که به رحمان خان یوز باشی بیات دستور داد که استخونهای کریخان زند را از شیراز به تهران آورده و در عمارت خلوت کریخانی در قسمت زیر راهرو دفن کنند تا هنگام سلام پایمال او و مستخدمینش باشید

سلطنت فتحعلیشاه قاجار

پس از کشته شدن آغامحمد خان قاجار، فتحعلیشاه بر تخت شاهی نشت و در دوران طولانی حکومت هیمن پادشاه بود که بخشهای مهمی از ایران از جمله شانزده شهر قفقاز در جنگهای ایران و روس جدا شد و از دست رفت .نتیجه این دو جنگ عهد نامه ننگین گلستان و ترکمن چای بود که آثار شوم آن تا پایان دوره قاجاریه وحتی پس ازآن نیز ادامه داشت.

ورود نمایندگان انگلیس وفرانسه به تهران

در دوره سلطنت فحلیعلشاه قاجار به سبب اغراض استعماری سه کشور رقیب انگلیس وفرانسه و روسیه اهمیت ایران در نظر اروپاییان افزایش پیدا کرد. و ازاین ماموران سیاسی این کشور ها به ایران راه یافتند وهریک بنابر ماموریت خاصی که داشتند، در بازگشت سفرنامه و کتاب خاطراتی نوشتند

گنجینه ماو شما

mohajeraniran — Tue, 10 Apr 2007 14:59:18 GMT

گنجینه ما وشما

باب ششم: امید و آرزو

به هنگام سختی نشو نا امید

هر چیز اگر کمی تیره می نماید ، باز روشن شود زود . تنها فراموش نکن ، این واقعیت است ، بارانی باید تا که رنگین کمانی بر آید و لیمو های ترش که شربتی گوارا فراهم شود و گاه روزهایی در زحمت تا که از ما انسانهایی تواناتر بسازد. خورشید دباره خواهد در خشید ، زود ، خواهی دید

کالین مک کارتی

امید دارویی است که اگر شفا ندهد حداقل درد را قابل تحمل می کند .

مارسل آشار

اگر روزگاری شان و مقا مت پایین آمد نومید مشو ، زیرا آفتاب هر روز هنگام غروب پایین می رود ولی بامداد روز دیگر دوباره بالا می آید .

افلاطون

امید در زندگی بشر آنقدر اهمیت دارد که بال برای پرندگان.

هوگو

مرگ حقیقی برای انسان ، مرگ امید است .

ناپلئون

با امید زندگی کن بی امید منتظر مرگ باش .

علیرضا مهاجران = یک مردم شناس

کسی را که امیدوار است نا امید مکن، شاید امید تنها دارایی او باشد .

جکسون براون

موقعیت های نا امید کننده وجود ندارد ، بلکه این افراد نا امید هستند که وجود دارند .

جان کلار

خداوند وقتی می خواهد کسی را فاسد سازد ، او را به همه آرزوهایش می رساند .

اسکار والید

اگر شما ، تنها مایه تسلاست ، چه خوبیها در اگر نهفته است .

شکسپیر

هر گز تسلم مشو هروز معجزه تازه اتفاق می افتد .

جکسون بروان

روزی به کسی گفتم هرگز کسی را نا امید نکن ، او گفت : امید من در نا امید کردن دیگران است .

علیرضا مهاجران = یک مردم شناس

خدا چشم به ما دوخته است و انتظار ندارد نومیدش کنیم .

ویکتور فرانکل

همین قدر که برای بدست آوردن آرزویی اراده کنیم ، یک گام بلند در راه نیل بدان برداشته ایم.

سی فو ستر

امید ، نصف خوشبختی است .

مثل ترکی

امید ستون دنیا ست .

مثل کا نوری

امید هیچ کس را نمی کشد .

مثل آفریقایی

you can fail so very often but

you are not failure until you

give up

------------------------------------------------------------------

strong hope is a much grea

ter stimulant of life than any

rezlized joy could be

اگر یک فلج مادر زاد در مسابقه دو طولانی ( ماراتون ) برنده نشود

عیب از پاهای او نیست اشکال در بی امیدی او ست.

اینشتین

سر گذشت تهران از دیدگاه مردم شناسی

mohajeraniran — Tue, 10 Apr 2007 09:52:18 GMT

سرگذشت تهران از دیدگاه مردم شناسی

راهی ست برای خوب دیدن اطراف خود

با کمک یک مردم شناس

قسمت ششم

علل انتخاب تهران به عنوان پایتخت

۱- نزدیکی به بلوکهای حاصلخیز

۲- نزدیکی به ایل افشار ساوجبلاغ و غرب ورامین که هواخوهان اغا محمد خان بودند .

۳- هم مرزی تهران با استرآباد - مازندران - که ستاد نیروی آغا محمد خان در آنجا مستقر بود .

آغا محمد خان که ظا هرا علاقه چندانی به باقی گذاشتن نام خود از راه ساختن بنا های عالی نداشت ، با وجود آنکه تهران را به پایتختی ارتقا داد خود کمتر به این شهر پرداخت . وی که در سال۱۲۰۶ به شیراز لشکر کشی کرد دشتور داد قصر وکیل را ازبین برده پردهای ، نقاشی ، آیینه های قدی ، مرمرها ، ستون های بلند ، در های خاتم کاری ، زرنگاری ها و سایر وسایل تزینی قصر را به تهران انتقال دهند و در ایوان دارالاماره که در زمان کریمخان زند در تهران ساخته شده بود نصب کنند. این نخستین تغییراتی بود که در ساختمان ایوان دارالاماره شاه زند داده شد . بعدها سقف این ایوان را به تناسب ارتفاع ستون ها بالا برده . در دوره های بعدی نیز طبعا تغییراتی در دارا الامار ه تعران پدبد آمده

مرگ آغا محمد خان قاجار

نخستین شاه قاجار سرانجام درشب بیست و یکم ذو الحجه سال ۱۲۱۲ درست پس از فتح قلعه شوشی به دست سه تن از خدام خود در گرجستان به قتل رسید.

به احترام شاهان قاجار مورخین ازبیان علت واقعی قتل آغا محمد خان خوداری کرده و همین قدر نوشته اند که پا دشاه قصد داشته نو کر های شخصی را برای تقصیری بکشد ولی چون اطرافیان به او تذکر دادند که شب جمعه است ، وی نیز از کشتن نوکران را به صبح شنبه موکول کرد و اما نو کران که از عفو شاه مایوس بودند. باهم تباهی کرده ، شبانه به خوابگاه شاه وارد شدند و او را کشتند .اما تقصیر نوکرها چه بود مورخین اشاره بدان نکردند.

ماجرای خربزه قجری

درایام محاصره قلعه شوشی ، تعدادی خربزه برای شاه آورده و تحویل آدار خانه داده بودند . شاه دستور داده بود تا هر وعده نیمی ازیک خربزه راکه یک ظرف می شود در سفره غذای او بگذارند . اما خربزه ها زود تر از موعد شاه با خود حساب کرده بود تمام می شود .آغا محمد خان روز آوردن خربز ه ها و اینکه چه تعداد آن به مصرف رسیده و چه تعداد باید باقی مانده باشد را دقیقا تعیین می کند و از آبدار باقی را مطالبه می نماید . ابدار هم نجات را در حقیقت گویی می بیند و اعتراف می کند که با دو نفر از پیشخدمت ها آنها را خورده اند شاه نیز برای همین جرم امر کشتن هر سه می دهد. لیکن اطرافیان به خاطر او می اورند که شب جمعه است و شاه نیز مراسم اعدام را به صبح شنبه موکول می کند . محکومین هم که تجربه می دا نستند که حکم شاه استیناف پذیر نیست ، شب شنبه سه نفری وارد اتاق خواب او شده کارش را می سازند و جواهر های سلطنتی را برداشته و فرار می کنند.

mohajeraniran — Thu, 29 Mar 2007 23:01:18 GMT

تبریک نوروز من ، تبریک" نو " شدن است ؟

نو شدن توان ها

نوشدن پیمان ها

نو شدن انسان ها

با سلام بخشید که کمی تبریک نورزیم دیر شد .و لی خوب هنوز در ایام عید هستیم. اشکال نداره .!!!

دراین سال جدید با تمام وجودم و از صمیم قلبم از خداوند بزرگ و زیبا می خواهم، تمام ایرانیان عزیز در سراسر این کره خاکی به تمام آروزهایی قلبیشان برسند .می دانم که غم و شادی کنار هم هستن . و همه ما باید با غم و شادی زندگی کنیم . و امیداورم روزهای غم تان به تعداد انگشتان دستانتان باشد و مابقی سال را در شادی بگزرانید . انشاالله علیرضا مهاجران

امیدوارم امسال بهاری باشد که قدرتمان دربیان "حقیقت " استوار گردد .

مبارک بادت این نوروز

به کامت گردد این هروز

جهان یک و اژه شد - انسان شد ،

انسان یک واژه شد - عشق شد ،

و عشق یک واژه شد - "زندگی"

عشق و اندیشه ، همه چیز شدند

سلاح ها فرو ریخت ،

ثروت ها رنگ باخت ،

و انسان "تاریخ" را زیز پا گذاشت ،

از نو شروع کرد -

زندگی را .

آسمان ها باز شدند ،

ستاره ها لبخند زدن،

غنچه ها شکفتند ،

گل ها لب گشو دند ،

و سرود پر نشاط زندگی

" نوروز " را در آغوش گرفت

مردم شناسی ایران : نوروز

mohajeraniran — Thu, 29 Mar 2007 22:30:37 GMT

مردم شناسی ایران

این قسمت : بررسی نوروز

نوروز، جشن آغاز سال، امروزه در ايران و کشورهای ديگر «جهان ايرانی» به عنوان مهمترين جشن سال، اهميت خاصی دارد. هرچند که در طول تاريخ ايران، جشنهای مهرگان، سده، آبانگان، يلدا، و جشنها و مراسم ديگر ملی، هميشه با شکوه خاصی جشن گرفته می شدند و حتی در بعضی موارد، اهميت آنها از نوروز نيز بيشتر بوده، اما جشن نوروز تنها نمونه اين جشنهای ملی است که همواره اهميت خود را حفظ کرده و در برابر اقداماتی که برای محدود کردن آن صورت گرفته، هميشه ايستاده است.
خاصيت فرا-مليتی و فرا-دينی نوروز يکی از دلايل اصلی اين استقامت و همگانی بودن آن در بين مردمان مختلف است. نوروز در طول تاريخ، هميشه به عنوان جشنی متحد کننده و بدون وابستگی های نژادی، زبانی، و دينی مطرح بوده و تمام مردمی که به صورتی وابسته به جهان فرهنگی ايرانی بوده اند، آنرا به عنوان جشن آغاز سال خود قبول کرده اند. در اين گفتار به بررسی نوروز در تاريخ ايران و ريشه های آن خواهيم پرداخت.

نوروز : نوروز یک اسطوره است . جشن آغاز سال و تجدید زمان است . در اغلب جوامع ابتدایی مفهوم سال نو برابر است با استفاده از محصول و فر آورد های خوردنی که قبایل حتی اگر منعی وجود داشت در این روز ها آن منع بر داشته می شد. اقوامی که کشت و برداشت غلات داشتند چندین جشن بر گزار می شد که به این جشن ها جشن های فصلی وگاهنبار گفته می شد . مشخص ترین این زمان ها آغاز سال نو ونو شدن سال است . مثلا اعتقاد داشتن که رستاخیز در تجدید حیات طبیعت درست در آغاز بهاره بوده است . پس جشن نوروزی بار دینی رستاخیز و آفریینش ادمی را در بردارد پس خداوند آفرینش جهان را آغاز بهار قرار داد . البته بیشتر اقوام قدیمی سالی را مبدا محاسبه قرار می دادند که هم قمری و هم شمسی باشد و آن 360 روز یعنی 12 ماه 30 روزه و پنج روز اضافی .سال نو آفرینش نوین است و در واقع یا دمان نمادین خلقت است انسان سال نو را با شتشو و آب پاشی و پاک شدن آغاز می کند.

نوروز در تاريخ
دانش ما از آغاز جشن گرفتن نوروز بسيار محدود است. مدارک نوشتاری در تاريخ ايران، تا قبل از قرن اول بعد از ميلاد ذکری از نوروز نمی کنند. هرچند که بسياری از محققان بر اين عقيده هستند که يکی از دلايل ساختمان مجموعه پارسه (تخت جمشيد)، جشن گرفتن نوروز و بارعام نوروزی شاهنشاهان هخامنشی بوده، اما نبود هيچگونه نشانه ای از وقوع اين مراسم در دوران هخامنشی، برای بعضی از دانشمندان اين سوال را پيش آورده که آيا نوروز در دوران باستانی به عنوان يک مراسم دولتی جشن گرفته می شده يا نه؟
نخستين برخورد ما با نوروز در مدارک تاريخی به سلطنت ولاش اول اشکانی باز می گردد. ولاش اول را عموما" پايه گذار بسياری از مراسم ايرانی از جمله سده می دانند و نوشته شدن قسمتهايی از اوستا را نيز به دوران او نسبت می دهند. متاسفانه کمبود مدارک کامل ما را از تحقيق لازم در مورد جزئيات برگزاری نوروز در دوران اشکانی محروم می کند.
برعکس، از مراسم نوروز در دوران ساسانی(650-224 پ م) اطلاعات جامعی در دست داريم. کتيبه های ساسانی، پند نامه ها و ديگر قطعه های ادبيات ايرانی ميانه، از برگزاری جشن سال نو در دربار ساسانی صحبت می کنند. مراسم بار نوروزی که در آن شاهنشاه برای تمام اعضای دولت و نمايندگان ملت، بارعام ترتيب می داد، از بازمانده های مراسم ساسانی است.
مراسم بارعام شاهانه در دوران بعد از اسلام نيز باقی ماند و تمام شاهان ايران، حتی پادشاهانی که از اصل غير ايرانی ميامدند (مانند سلاطين غز و مغول) نيز دربار خود را برای برگزاری رسوم ايرانی و از جمله نوروز آماده می کردند. در دربار خلفای عباسی که از بسياری جهات خود را ادامه شاهنشاهان ساسانی می دانستند، نوروز از مهمترين جشنهای سال بود و بار نوروزی با تمام جلال و شکوه آن انجام می گرفت.
با وجود داشتن مدارک مورد اطمينان در مورد جشن گرفته شدن نوروز در دوران ساسانی، دليلی در دست نداريم که نوروز را جشنی با گذشته بسيار قديميتر از دوران ساسانی فرض نکنيم. بسياری از جشنهای مهم جهان در ابتدا تنها بوسيله مردم عامی برگزار می شدند و جزو برنامه های سلطنتی حساب نمی گشتند. قديمی بودن و دست نخوردن مراسم نوروز می تواند گواهی از اين باشد که اين جشن مدتها قبل از اينکه پادشاهان ساسانی (و شايد اشکانی) آنرا تبديل به جشنی رسمی کنند، وجود داشته و مانند امروز، بوسيله همه مردم ايران جشن گرفته می شده.
ريشه های تاريخی نوروز
اکثر مردم نوروز و جشنهای جنبی آن (چهارشنبه سوری و سيزده بدر) را جشنهايی با گذشته صد در صد ايرانی می دانند. بعضی از اين مراسم، بخصوص چهارشنبه سوری، بخاطر اهميت آتش در آن، حتی وابسته به دين زرتشت دانسته شده. از طرفی، شواهد مختلف نشاندهنده اين مطلب هستند که اين جشنها تاريخی فراتر از قوم «ايرانی» (به معنای قوم هندو-اروپايی مهاجری که در حدود سال سه هزار سال قبل به ايران آمدند) دارند و احتمالا" از مراسم قبل از آريايی اين فلات سرچشمه می گيرند و چه بسا اقوام عيلامی، کاسی، گوتی و ديگر اقوام باستانی نيز آنها را جشن می گرفته اند.
منبع اطلاعات ما در مورد باورهای اقوام هندو-ايرانی و بعدا" ايرانی، در درجه اول قديمترين قسمتهای اوستا و در حالت دوم، مقايسه باورهای ديگر مردم هندو-اروپايی (بخصوص هندو-آريايی ها) با باورهای ايرانيان باستان است. ريگ ودا، قديميترين بخش وداهای هندو-آريايی، يکی از بهترين منابع موجود برای پی بردن به اصول اعتقادی و جشنها و مراسم اقوام آريایی (هندو-ايرانی) است. باورهای اقوام ديگر مانند سکاها، نورستانی ها، و مردم ايرانی زبانی که در ماوراالنهر و مناطق شرق کوههای پامير زندگی می کردند نيز می توانند الگوهای ما برای فهميدن باورهای ايرانی های باستان باشند.
در اوستا، بخصوص در گاثاها و بقيه يسناها که قديميترين بخشهای اين کتاب هستند، هيچگاه صحبتی از نوروز و جشنهای وابسته به آن نشده است. مراسم اوستايی اصولا" نيايشهايی به امشاسپندان مختلف و فره وشی ها هستند. يسناها سرودهايی هستند که برای ستايش ميترا، آناهيتا، ورونا، هوم، و ديگر امشاسپندان نوشته شده اند که در جشنهای وابسته به آنها بايد خوانده شوند (کلمه های «جشن» و «يسنا» از يک ريشه هستند). در نتيجه، دربخشهای قديم اوستا ذکری از جشنهای نوروز، چهارشنبه سوری، سيزده بدر و يا حتی سده نداريم. نخستين نشانه از نوروز در اوستا، در فرگرد دوم «ويديودات» است که در ضمن توضيح زندگی «ييم» (جمشيد)، به دستور برگزاری نوروز نيز اشاره شده (اين روايت را فردوسی نيز ذکر می کند). اما ويديودات از اخيرترين بخشهای اوستاست که به احتمال زياد يا در دوران ساسانی نوشته شده و يا در آن دوران بطور کامل بازنويسی شده و بسياری از باورهای زرتشتی ساسانی در اين کتاب وارد شده.
با نگاه کردن به باورهای مندرج در ريگ ودا نيز اثری از مراسمی مانند جشنهای بالا نمی بينيم. جشن شروع سال در نزد اين اقوام اهميت زيادی نداشته و ذکر خاصی از برگزاری مراسم بخصوصی برای آن نمی کنند. همچنين در باورهای مردم نورستان افغانستان که تا صد سال قبل که به جبر مسلمان شدند، زير نام «کافران» به پرستش خدايان باستانی هندو-ايرانی ادامه می دادند، هيچ اثری از نوروز وجود ندارد، هرچند که جشنهای سنتی نزد اين مردم کاملا" حفظ شده است.
از طرفی، با نگاه کردن به طرز زندگی اقوام هندو-ايرانی و مقايسه آن با اقوام ساکن ايران و بين النهرين، می توانيم به نتايجی در مورد ريشه های تاريخی نوروز و جشنهای ديگر مربوط به آن برسيم. اقوام هندو-ايرانی بطور اعم، از راه دامداری و پرورش اسب زندگی می کردند و زندگی آنها برمبنان کوچ نشينی بنا شده بود. اين طرز زندگی به اين معنی بود که هندو-ايرانی های باستان (مانند سکاهای دوران تاريخی، سرمتها، هيونها، مغولان، و ترکها) به دنبال حيوانات خود برای پيدا کردن چراگاههای سرسبز روان بودند. در دشتهای محل سکونت اين اقوام، فقط دو فصل زمستان و تابستان معنی داشت و به دليل طبيعت نامعمول آن، خط تقسيم و زمان اين دو فصل همواره نامعلوم بود.
اما مردم ساکن فلات ايران، عيلامی ها، کاسی ها، گوتی ها، اورارتو، ميتانی ها، و تا حد بيشتری مردمان ساکن بين النهرين، وابسته به زندگی کشاورزی ساکن بودند. اين بدين معنی بود که ترتيب کاشت، داشت، و برداشت محصولاتی نظير گندم، مشغله اصلی اين مردم محسوب می شد و زمان انجام هرکدام از اين وظايف، اهميت خاصی داشت. می بينيم که نوشتن تقويمهای نجومی که برمبنای آن حصول فصلها را معين می کردند، از دستاوردهای اين مردم است. طغيانهای سالانه رودخانه ها، شروع فصل گرما، زمان برداشت محصول، زمان رها کردن نوبتی زمين ها، همه و همه از مشغوليات زندگی کشاورزی بوده و هستند. به همين دليل، تقسيم سال به دوازده ماه و چهار فصل (که حضورشان در اين منطقه کاملا" حس می شد)، تقسيم ماه به بيست و هشت روز (بر مبنای تقويم قمری) و وضع کردن هفته، همه از تقسيمات مردم سومر و بابل بود که از طرف مردمان همسايه آنها نيز استفاده می شد.
از جشن گرفته شدن آغاز بهار در بابل باستان مدارک بسياری در دست داريم. در روز آغاز بهار، پادشاه به سوی معبد مردوک، خدای بابل، می رفت و با در دست گرفتن دستهای اين خدا، حمايت او را از سلطنت خود نشان می داد. بعد از اين مراسم، پادشاه به قصر سلطنتی باز می گشت و دستور بارعام می داد که همه مردم می توانستند به ملاقات پادشاه بيايند. اهميت اين مراسم را در آنجايی می توانيم ببينيم که بعد از تسخير بابل از طرف کورش، پادشاهان پارسی تا زمان خشايارشا نيز هرساله اين مراسم را انجام می دادند. پايان جشنهای بهاری در روز سيزدهم بهار (که اولين بار در افسانه های بابلی به عنوان عدد شوم شناخته شد) با رفتن همه اهالی شهر، از جمله شخص پادشاه، به طرف دشتهای خارج از شهر اعلام می شده (نمونه اين رسم را می توان در داستان حضرت ابراهيم مشاهده کرد).
از سوی ديگر، بسياری از فرهنگهای جهان، از بابل باستان گرفته تا سلتهای اروپايی، مراسمی مانند برافروختن آتش در پايان فصل برداشت دارند. اصولا" روشن کردن آتش بعد از خرمن چينی جزو مراسم بسيار معمول همه جوامع کشاورزی بوده و حتی امروزه نيز در کشورهای اروپايی می توان نظير آن را مشاهده کرد. در ايران نيز امروزه در طی مراسم جشن سده (که جشن رسمی پايان فصل برداشت بوده)، برافروختن آتش مرسوم است. به همين ترتيب، می توان روشن کردن آتش در چهارشنبه سوری را نوعی از همين مراسم دانست.
بطور خلاصه، می شود حدس زد که جشن آغاز بهار و مراسم روشن کردن آتش و خارج شدن از شهر، از آيينهای جوامع کشاورزی مقيم ايران بوده است. اما اقوام ايرانی بعد از مهاجرت به اين کشور و ساکن شدن در آن، به اقتباس اين مراسم پرداختند و با وارد کردن بعضی از عقايد خود (تشبيه حلول بهار به پيروزی راستی بر دروغ)، آنرا تبديل به جشنی کاملا" ايرانی کردند. اين جشن، که شايد از دورانی حتی قبل از زمان هخامنشی بوسيله اين مردم برگزار می شده، تا مدتها جشنی مردمی بوده که توانسته به دليل طبيعت غير دينی و غير سياسی خود، به جشنی عمومی برای همه مردم تبديل شود و کم کم به صورت جشنی درآيد که حتی دستگاه دولتی اشکانی و ساسانی نيز آنرا به عنوان مراسم رسمی خود انتخاب کند.

نوروز امروز
امروزه، نوروز جشن اصلی بسياری از مردم آسيای غربی است. کشورهايی که حتی هيچگاه تحت سلطه سياسی ايران نبوده اند، آنرا به عنوان يکی از جشنهای اصلی خود محسوب می کنند. هرکدام از مليتهای مختلف، مراسم خاص خود را برای جشن گرفتن نوروز دارند، اما همه اين جشن را «نوروز» می نامند و آمدن آن را مقارن با حلول بهار حساب می کنند.
در ايران وافغانستان، نوروز همچنين آغاز سال رسمی کشور است که از ابتدای ماه فروردين محسابه می شود. استفاده از سال خورشيدی از دوران هخامنشيان در ايران معمول بود، هرچند که آغاز گاهشماری چندين بار در دورانهای مختلف تغيير کرده است. در دوران ساسانی به دليل رعايت نکردن اصول کبيسه، در چند مورد نوروز در فصول اشتباه مانند ميانه تابستان جشن گرفته شد. اين مشکل گاهشماری بوسيله ستاره شناس بزرگ، عمر خيام، در قرن ششم هجری حل شد و از آن تاريخ، تقويم «جلالی» به عنوان تقويم خورشيدی کشور انتخاب شد، هرچند که رسمی شدن آن به عنوان تقويم کشور، تا قرن چهاردهم خورشيدی (آغاز همين قرن ما) به طول انجاميد. يکی از مسايل مهم، رعايت کردن کبيسه صد و بيست ساله ايست که بوسيله عمر خيام توصيه شده و در بار آخر در زمان فتحعلی شاه قاجار رعايت شده. عدم رعايت اين کبيسه، باعث بهم خوردن تدريجی تاريخ سال تحويل می شود که شروع زودرس سال 1383، آنرا بصورت محسوسی در آورده است.
نام ماههای تقويم خورشيدی بارها تغيير کرده. در دوران هخامنشی، نامهايی استفاده می شد که بعد از دوران هخامنشی به فراموشی سپرده شد. نام ماهها در دوران ساسانی بر مبنای نشانه های زرتشتی وضع شد که تقويم ماهانه ساسانی که فاقد هفته است و در آن هرروز ماه يک نام دارد، بهترين اثر باقی مانده از آن است. در بيشتر دوران اسلامی، اسامی بابلی/آرامی ماههای مانند «تموز» و «نيسان» مورد استفاده بود، اما با برقراری تقويم جلالی به عنوان تقويم رسمی ايران در اوايل قرن جاری خورشيدی، اسامی ساسانی نيز دوباره برقرار شدند که متاسفانه تلفظ آنها در مواردی تغيير کرد.
نوروزتان پيروز، هرروزتان نوروز

مردم شناسی ایران

mohajeraniran — Mon, 12 Mar 2007 17:19:43 GMT

مردم شناسی ایران

با سلام خدمت تمامی دوستان و خوانندگان مهاجران

در رشته مردم شناسی درسی و واحدی داریم به نام مردم شناسی ایران دراین درس دانشجویان به برسی و شناخت آداب و رسوم مردم ایران می پردازند من هم قصد دارم اینک د آستانه سال نو با افتتاح پایگاه مردم شناسی ایران در مهاجران این اطلات جالب و جذاب را در مورد مردم کشورمان و آداب و رسوم آنها دراختیار شما عزیزان قرار دهم امیداورم با کسب اطلاعات ازاین پایگاه شما نیز بهتر و دقیق تر و مسند تر با آداب رسوم کشورمان آشنا شویم .

با تشکر مهاجران

آئین چهار شنبه سوری

يکی از آئينهای سالانه ايرانيان چهارشنبه سوری يا به عبارتی ديگر چارشنبه سوری است. ايرانيان آخرين سه شنبه سال خورشيدی را با بر افروختن آتش و پريدن از روی آن به استقبال نوروز می روند.

در دوران قدیم و یا دوران باستان ایرانیان معتقد بودند در اخرین سه شنبه سال اروح مردگان در منازل آن ها جمع می شو ند به همین دلیل آنان از آتش و نور استفاده می کردند تا زردی و نخوت را دور کرده و سرخی و شادابی را کسب کنند به همین دلیل در کنار آتش حرکت می کردند .

چهارشنبه سوري، يک جشن بهاري است که پيش از رسيدن نوروز برگزار مي شود.

در ايران رسم است كه پيش از پريدن آفتاب، هر خانواده بوته هاي خار و گزني را كه از پيش فراهم كرده اند روي بام يا زمين حياط خانه و يا در گذرگاه در سه يا پنج يا هفت «گله» كپه مي كنند. با غروب آفتاب و نيم تاريك شدن آسمان، زن و مرد و پير و جوان گرد هم جمع مي شوند و بوته ها را آتش مي زنند. در اين هنگام از بزرگ تا كوچك هر كدام سه بار از روي بوته هاي افروخته مي پرند، تا مگر ضعف و زردي ناشي از بيماري و غم و محنت را از خود بزدايند و سلامت و سرخي و شادي به هستي خود بخشند. مردم در حال پريدن از روي آتش ترانه هايي مي خوانند.

زردي من از تو ، سرخي تو از من

غم برو شادي بيا ، محنت برو روزي بيا

اي شب چهارشنبه ، اي كليه جاردنده ، بده مراد بنده

خاکستر چهارشنبه سوري، نحس است، زيرا مردم هنگام پريدن از روي آن، زردي و یيماري خود را، از راه جادوي سرايتي، به آتش مي دهند و در عوض سرخي و شادابي آتش را به خود منتقل مي کنند. سرود "زردي من از تو / سرخي تو از من"

هر خانه زني خاكستر را در خاك انداز جمع مي كند، و آن را از خانه بيرون مي برد و در سر چهار راه، يا در آب روان مي ريزد. در بازگشت به خانه، در خانه را مي كوبد و به ساكنان خانه مي گويد كه از عروسي مي آيد و تندرستي و شادي براي خانواده آورده است.
در اين هنگام اهالي خانه در را به رويش مي گشايند. او بدين گونه همراه خود تندرستي و شادي را براي يك سال به درون خانه خود مي برد. ايرانيان عقيده دارند كه با افروختن آتش و سوزاندن بوته و خار فضاي خانه را از موجودات زيانكار مي پالايند و ديو پليدي و ناپاكي را از محيط زيست دور و پاك مي سازند. براي اين كه آتش آلوده نشود خاكستر آن را در سر چهارراه يا در آب روان مي ريزند تا باد يا آب آن را با خود ببرد.

مراسم كوزه شكني

مردم پس از آتش افروزي مقداري زغال به نشانه سياه بختي،كمي نمك به علامت شور چشمي، و يكي سكه دهشاهي به نشانه تنگدستي در كوزه اي سفالين مي اندازند و هر يك از افراد خانواده يك بار كوزه را دور سر خود مي چرخاند و آخرين نفر ، كوزه را بر سر بام خانه مي برد و آن را به كوچه پرتاب مي كند و مي گويد: «درد و بلاي خانه را ريختم به توي كوچه» و باور دارند كه با دور افكندن كوزه، تيره بختي، شور بختي و تنگدستي را از خانه و خانواده دور مي کنند

قاشق زنی

درایران کهن برای پذیرایی از ارواح غذا های گوناگون می گذاشتند و این رسم هنوز در روستا های استان فارس رایج است .ایین قاشق زنی تمثیلی از فرا رسیدن این مهمان تازه رسیده است . و خود قاشق و ظروف مسین نشانه ی غذا و غذا خوری است چون ارواح پنهان و غیر محسوس بودند بنابراین تمثیل آنان نیز باید نا شناس بماند از این رو پسران چادر به سر می کردند و دختران روی می پو شاندند . قاشق کوبیدن بر ظرف فلزی نشانه ی غذا خواستن است و بر خانواده ها ست که غذا در ظروف آن بریزند .

تقسيم آجيل چهارشنبه سوري

زناني كه نذر و نيازي مي كردند در شب چهارشنبه آخر سال، آجيل هفت مغز به نام «آجيل چهارشنبه سوري» از دكان رو به قبله مي خريدند و پاك مي كردند و ميان خويش و آشنا پخش مي كردند و مي خورند. به هنگام پاك كردن آجيل، قصه مخصوص آجيل چهارشنبه، معروف به قصه خاركن را نقل مي كردند. امروزه، آجيل چهارشنبه سوري جنبه نذرانه اش را از دست داده و از تنقلات شب چهارشنبه سوري شده است.

تحريف آيين چهارشنبه سوري

يافته هاي پزوهشي نشان مي دهد كه تمامي آيين ها و يادمان هايي كه مردم ايران در هنگامه گوناگون بر پا مي داشتند و بخشي از آنها همچنان در فرهنگ اين سرزمين پايدار شده است ، با منش ، اخلاق و خرد نياكان ما در آميخته بود و در همه آنها ، اعتقاد به پروردگار ، اميد به زندگي ، نبرد با اهريمنان و بدسگالان و مرگ پرستان ، در قالب نمادها ، نمايش ها و آيين هاي گوناگون نمايشي گنجانده شده بود .

رفتار خشونت آميز و مغاير با عرف و منش جامعه نطير آنچه كه امروزه تحت نام چهارشنبه سوري شاهد آن هستيم ، در هيچكدام از اين آيين ها ديده نمي شود .

بهتر است بگوييم ، كساني كه با منفجر كردن ترقه و پراكندن آتش سلامتي مردم را هدف مي گيرند ، با تن دادن به رفتاري آميخته به هرج و مرج روحي ، آيين چهارشنبه سوري را تحريف كرده اند .

سر گذشت تهران از دیدگاه مردم شناسی

mohajeraniran — Thu, 01 Mar 2007 14:00:18 GMT

سرگذشت تهران از دیدگاه مردم شناسی

راهی ست برای خوب دیدن اطراف خود

با کمک یک مردم شناس

قسمت چهار

چال میدان و چال حصار

چنانکه می بینیم بنا به گفته اعتماد السلطنه انتخاب نام چال میدان و چال حصار برای دو محله ی قدیمی تهران ، مربوط به خا کبرداری از این برای ساختن برج و باروی شهر است ، اما این وجه تسمیه چندان هم منطقی به نظر نمی رسد . باز اگر خاک چالها برای ساختن دیوار ارک سلطنتی به کار رفته بود شاید می شد تا اندازه ای چنین فرضی را باور داشت ولی چال حصا رو به ویژه چال میدان فاصله زیادی از ارک دارند . نکته ی دیگر اینکه اگر این خاکبرداری برای ساختن با رو های شهر تهران بوده است ، چرا تنها ازاین دو محل صورت گرفته که فاصله ی زیادی با شمال و شمال غربی و شرقی و حتی جنوب بارو داشته اند و چرا از شما تهران به ویژه از درون شهر و نه ازبیرون آن خاکبرداری نشده است حتی اگر فرض کنیم که خاک این دو محل برای ساختن برج و باروی بلند شهر حمل کنند ، بلکه اکثر نقاط پهنه تهران که در کنار با رو قرار داشت چنانکه امروز هم آشکار است - خاک خوبی دارد بنابراین ، این دو نام یا دست کم نام چال حصار ، نامی قدمی و متعلق به روزگاری است که تهران در زیر زمین ساخته می شد.

همچنین گویا کلمه چال و در ترکیب نامهای برخی دیگر از امکان تهران قدیم که همه در محل دیه با ستانی تهران قرار دارند - نیز آمده است . مثلا حمام چال و مدرسه چال دربازار و چال زنبورک خانه - معروف به گود زنبورکخانه در شمال خیابان مولوی و نظایر اینها . تعدادی از خانه های زیر زمینی تهران نیز روزگاری دراین محلها قرار داشته است .

حدو مرز تهران با برج و بارو

باری ، سر انجام تهران دارای برج و بارو شد حد و مرز تهران با برج و باروی شاه تهماسبی بر طبق نقشه ای که از تهران آن زمان موجود است بر حسب خیابانهای کنونی به ترتیب زیر بوده است :

۱- حد شمالی خیابان امیر کبیر ( چراغ گاز ، چراغ برق ) میدان سپه و خیابان سپه سابق

۲- حد جنوبی خیابان مولوی کنونی

۳- حد غربی، با اندکی انحراف خیابان شاپور سابق

۴- حد شرقی خیابان ری فعلی

چهار دروازه تهران

چهار دروازه تهران که در چهار سوی شهر قرار داشت و در زمان صفویه احداث شد عبارت اند از :

۱- دروازه حضرت عبدالعضیم یا دروازه اصفهان ، که در شمال خیابان مولوی و درابتدای بازار دروازه یا بازار حضرتی قرار داشت

۲- دروازه دولاب ، در مدخل بازار چه نایب السلطنه ، در خیابان ری فعلی

۳- دروازه شمیران ، در مدخل خیابان پامنار

۴- دروازه قزوین در مدخل بازار چه قوام الدوله در میدان شاپور سابق

در نقشه دارالخلافه تهران قدیم ترسیم سال۱۲۷۵ ه ق به جای چهار درو ازه شش دروازه دیده می شود یعنی غیر از چهار دروازه یاد شده ، دو دروازه دیگر یکی در شمال و یکی در جنوب قرار دارد که در نقشه مشخص است . اسن دو دروازه بعد از دوره صفوی ساخته شده . دروازه ای که در شمال قرار دارد دروازه ارک یا دروازه دولت است و دروازه ای که در جنوب قرار دارد دروازه محمدیه یا دروازه نو بوده است

دروازه شمال ارک دولتی از بناهای افغانهاست . زیرا آنها یک جانب هر ارکی را که در ممالک محروسه بنا می کردند به صحرا وصل می نمودند تا همیشه راه گریز داشته باشند علاوه براین افغانها روی خندق شمالی مقابل دروازه دولت پلی ساختند که راه ورود به ارک بود .

دروازه دیگر دروازه محمدیه است که در زمان محمد شاه قا جار ساخته شد و به آن دروازه نو یا دروازه غار قدیم نیز می گفتند ، این دروازه درمحله پا قاپول یا میدان اعدام قرار داشت.

پایان قسمت پنجم