سرگذشت تهران از دیدگاه مردم شناسی
راهی ست برای خوب دیدن اطراف خود
با کمک یک مردم شناس
قسمت هشتم
محله های تهران
دیه تهران پیش از آن که به دور آن حصار کشیده شود دوازه محله داشت که متاسفانه نام و موقعیت دقیق انها را نمی دانیم .ولی شاید بتوان گفت که محله های چون عودلاجان چال حصار وسنگلج از جمله محله های کهن باشند
محله عربها
آغا محمد خان قاجار که پس از گذشت کریمخان زند از شیراز فرار کرده به تهران آمده بود توانست همدستانی برای خود دست و پا کند که از جمله آنها اعرابی بودند که نادر شاه انها را از فارس کو چانده و در وارمین ساکن کرده بود .بعد ها پس از به تخت نشستن آغا محمد خان سر جنبانان این طایفه به امر وی محاه عربها را در تهران ساختند.
محله عودلاجان
محدود به ضلع شرقی ارگ سلطنتی و حدود مسجد شاه و شمال خیابان بوذر جمهری شرقی بازار عودلاجان یا بازار کلیمی ها و محله یهودیان و پامنار
روانشاد دکتر حسین کریمان درباره عود لاجان می نویسد:
نام عودلاجان متعلق به دورانی است که مردم این شهر به لهجه خاص محلی خود که مشابهت تام وتمامی به لهجه ده نشینان کنونی شمیران داشته است سخن می گفتند این کلمه ظاهرا صورت تعریب یافته ((اودلاجان)) بوده است(( آن ))در آخر پسوند مکان است و ((او ))نیز بی گمان همان تلفظ محلی آب است.
محله سنگلج
سنگلج از غرب ارک سلطنتی به خیابان شاپور یا حنیف نژاد تا دروازه قزوین - حدود میدان شاه- بازار چه قوام الدوله محدود می شد .این محله نیز در خیابان مولوی غربی به سوی غرب دروازه محمدیه قرار داشت دروازه محمدیه را دروازه نو یا دروازه غار قدیم نیز می گفتندو این دروازه در محله پاقاپول یا میدان اعدام - میدان محمدیه بعدی - واقع بود
نام سنگلج نیز احتمالا نامی کهن و باستانی باشد زیرا امروزه نام جایگاهی جغرافیایی در بد خشان افغانستان است که به سنگلیچ شهرت دارد.
محله بازار
این محله در سه راه مسجد شاه انتهای خیابان ناصریه و امتداد خیابان جبه خانه یعنی خیابان بوذر جمهری تا انتها بازار بزرگ- بازار بزازها- و بازار چهل تن- قرار داشت
در واقع محله بازار در مرکز هسته اصلی تهران باستان قرار داشته و محله عودلاجان از سوی شرق و سنگلج از سوی غرب و گوشه ای از محله چال میدان در شمال سید اسماعیل به آن زاه داشته اند.
محله چاله میدان یا چالمیدان
چاله میدان به جنوب بازار چهل تن امامزاده سید اسماعیل . میدان مال فروش ها و میدان امین السلطان محدود بود وبه محله های گمرگ و خانی آباد و دوازه غار و پاقاپوق راه داشت.
محله دولت بعدها یعنی در دوره ناصر الدین شاه محله بزرگ دیگری در تهران شکل گرفت که محدوده ان شامل خیابانهای لاله زار شاه آباد اسلامبول علاالدوله لختی واگن خانه دوشان تپه دورازه دولت و متعلقات ان می شد در همین زمان دروازه های جدیدی نیز در شهر تهران پدید امد که به نوبه خود به وسعت شهر افزود
